Ekspertyzy, analizy, raporty. Wszystko w jednym miejscu!
Kategoryzacja gmin w perspektywie optymalizacji polityk publicznych
Regionalne sieci adaptacji
Skutki COVID-19
Zmiana w politykach publicznych. Analiza procesu.
Polska a globalne relacje gospodarcze
Pozostałe raporty i ekspertyzy
W dobie cyfrowej transformacji i rosnących wyzwań geopolitycznych, technologie podwójnego zastosowania (dual-use technologies), obejmujące m.in. sztuczną inteligencję, nanotechnologie, zaawansowane materiały, cyberbezpieczeństwo, systemy satelitarne i robotykę (drony), zyskują strategiczne znaczenie w skali globalnej i regionalnej. Ich rozwój jest postrzegany jako kluczowy element budowy odpornej i suwerennej gospodarki, zdolnej sprostać nowym zagrożeniom bezpieczeństwa i konkurencji międzynarodowej. Region małopolski ma szczególne predyspozycje do pełnienia znaczącej roli w tej transformacji. Dzięki silnemu zapleczu badawczo-rozwojowemu – obejmującemu aktywność wiodących uczelni, politechnik, instytutów badawczych – oraz dynamicznemu środowisku przedsiębiorczości, region dysponuje potencjałem pozwalającym na efektywny rozwój i wdrażanie technologii dual-use. Seminarium eksperckie z 13 listopada 2025 r. poświęcone potencjałowi Małopolski w tym zakresie podkreśliło zarówno mocne strony (np. bogatą infrastrukturę B+R i sieci współpracy), jak i bariery rozwojowe, takie jak regulacje eksportowe i brak zharmonizowanych mechanizmów transferu technologii.
W ostatnich miesiącach z różnych stron debaty publicznej płyną głosy o konieczności otwarcia dyskusji na temat Nowej Konstytucji. Autorzy raportu, jako przedstawiciele środowiska badaczy zajmujących się szeroko rozumianą problematyką społeczno-gospodarczą, chcąc włączyć się w tę dyskusję, postanowili przedstawić zarys systemu społeczno-gospodarczego, który obok kwestii o charakterze polityczno-ustrojowym powinien znaleźć swoje miejsce w nowej ustawie zasadniczej. W tym celu autorzy niniejszego opracowania podjęli się krytycznej analizy wybranych przepisów Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 roku. Efektem tej analizy jest propozycja kierunkowych zmian, które mogą stanowić inspirację dla konkretnych przepisów Nowej Konstytucji – zarówno w wymiarze ogólnym (system społeczno-gospodarczy i rola państwa w nim), jak i szczegółowym (wybrane obszary polityki publicznej). Raport ten nie jest zatem projektem Nowej Konstytucji, lecz próbą wskazania najważniejszych dylematów i nakreślenia kierunków pożądanych zmian, a także zachętą do szerokiej, publicznej dyskusji zarówno w przestrzeni medialnej, jak i z przedstawicielami kluczowych instytucji publicznych.
W województwie małopolskim w końcu 2025 r. do rejestru REGON wpisanych było 12,5 tys. stowarzyszeń i podobnych organizacji1 oraz 4,1 tys. fundacji. Liczba stowarzyszeń wzrosła w ciągu dekady o 30%, a fundacji – ponad dwukrotnie. Liczba stowarzyszeń na 10 tys. mieszkańców jest w Małopolsce niższa niż średnia krajowa i należy do niższych wśród województw. Duże jest natomiast nasycenie fundacjami – Małopolska zajmuje tu czwarte miejsce w kraju. Około jedna czwarta stowarzyszeń zarejestrowanych w województwie miała siedzibę w Krakowie, jednak w największa liczba stowarzyszeń w przeliczeniu na mieszkańca cechowała powiaty miechowski i proszowicki. W przypadku fundacji znacznie większa była koncentracja organizacji w Krakowie, gdzie w końcu 2024 r. zarejestrowanych było 63% tych organizacji, a ich liczba w przeliczeniu na mieszkańca była tu także największa. Znacznym nasyceniem zarejestrowanych fundacji cechowały się także powiaty podkrakowskie oraz powiat tatrzański i Sądecczyzna.
Zasoby mieszkaniowe w małopolskich miastach w końcu 2024 r. liczyły 814 tys. mieszkań o powierzchni niemal 53 mln m2. W ostatniej dekadzie zasoby mieszkaniowe znacząco się zwiększyły – liczba mieszkań wzrosła o 150,7 tys. (23%), a powierzchnia o ponad 10 mln m2 (24%). Liczba mieszkań w miastach Małopolski wzrastała szybciej niż na obszarach pozamiejskich – w ciągu dekady udział miejskiego zasobu mieszkaniowego zwiększył się o 1,5 pp. Mieszkania budowane w miastach były jednak mniejsze – ich udział w powierzchni użytkowej mieszkań w regionie nieznacznie się zmniejszył. Zasoby mieszkaniowe w województwie małopolskim należały do największych w kraju, a wzrost liczby mieszkań w ciągu dekady był największy spośród województw.
W małopolskich miastach w końcu 2024 r. zarejestrowane było 309 tys. podmiotów gospodarczych, a liczba podmiotów w ciągu dekady wzrosła o 74 tys. Miasta są głównymi centrami aktywności gospodarczej – funkcjonowało w nich 62% podmiotów w regionie (o 2 pp mniej niż dekadę wcześniej), w tym aż 37% podmiotów działało w stolicy regionu. Poziom aktywności gospodarczej, mierzony liczbą i dynamiką podmiotów w Małopolsce jest wysoki. Pod względem liczby podmiotów województwo małopolskie zajmowało piąte miejsce, jednak dynamiką ustępowało jedynie województwu mazowieckiemu. Bardzo wysoka jest także liczba podmiotów w przeliczeniu na tysiąc ludności regionu. Jak wyżej zauważono – podmioty gospodarcze są silnie skoncentrowane w Krakowie. Wysokim nasyceniem podmiotami gospodarczymi cechują się także miasta w bezpośrednim otoczeniu Krakowa. W miastach subregionalnych (Tarnów, Nowy Sącz) liczba podmiotów jest ponad dziesięciokrotne mniejsza. Szczególnie wysoką liczbą podmiotów cechuje się natomiast Zakopane, gdzie liczba podmiotów per capita jest najwyższa w regionie. Stosunkowo niską aktywnością gospodarczą cechują się natomiast miasta na wschodzie regionu, a także Chełmek i Libiąż.
W województwie małopolskim znajdują się 64 miasta (w tym trzy, które prawa miejskie uzyskały po 2014 r.). Małopolskie miasta zamieszkiwało w 2024 r. 1 640 tys. osób. W początku analizowanej dekady liczba ludności obszarów miejskich w regionie wzrastała, od 2020 r. notowany jest spadek liczby ludności miast. W całym analizowanym okresie systematycznie spadał udział ludności miejskiej w województwie. Poziom urbanizacji regionu, mierzony odsetkiem ludności miejskiej w województwie małopolskim należy do najniższych w kraju. Najwyższym odsetkiem ludności miejskiej cechuje się Małopolska Zachodnia – ale także tam najsilniejsze są procesy depopulacji miast. Procesy te zachodzą jednak w większości miast regionu i zaledwie kilka – w tym Kraków – zwiększyły liczbę mieszkańców.
Technologie podwójnego zastosowania (dual-use technologies), obejmujące rozwiązania możliwe do wykorzystania zarówno w sektorze cywilnym, jak i wojskowym, stanowią coraz ważniejszy obszar rozwoju regionalnego. Ich znaczenie rośnie w kontekście bezpieczeństwa, innowacyjności oraz konkurencyjności gospodarczej. Analiza potencjału w tym obszarze wymaga uwzględnienia zarówno aspektów technologicznych, jak i regulacyjnych, etycznych oraz ekonomicznych. Kluczowe pytania dotyczą m.in. sposobów identyfikacji i oceny technologii o podwójnym zastosowaniu, mechanizmów wspierania ich rozwoju w ramach polityk innowacyjnych, a także ryzyk związanych z ich transferem i wykorzystaniem.
Długość sieci wodociągowej (rozdzielczej i przesyłowej) w województwie małopolskim wzrosła w ostatnich pięciu latach o ok. 1,2 tys. km. Wzrasta także liczba ludności korzystającej z wodociągu – w ciągu dekady zwiększyła się o 138 tys. osób (5%). Większość tego wzrostu (123 tys.) stanowili mieszkańcy wsi. Liczba osób korzystających z wodociągu w ciągu dekady wzrosła o 11%. Udział mieszkańców korzystających z wodociągu w Małopolsce należy do najmniejszych w kraju, po woj. podkarpackim. Wynika to przede wszystkim z najniższego w kraju poziomu zwodociągowania obszarów wiejskich województwa, wynoszącego zaledwie 71%. Jednak także w miastach wskaźnik jest niższy niż średnia dla kraju. W 2024 r. w dwóch gminach regionu nie było gminnych wodociągów. Gęstość sieci wodociągowej w Małopolsce jest nierównomierna – znacznie niższym poziomem zwodociągowania cechuje się górzyste południe regionu, najwyższym – duże miasta (Kraków, Tarnów, Nowy Sącz) wraz z gminami przyległymi i północno-zachodnia część województwa. Najwyższym udziałem ludności korzystającej z wodociągu, powyżej 90% cechuje się obszar od zachodnich granic regionu aż po obrzeża aglomeracji krakowskiej oraz okolice Tarnowa. W większości gmin południa regionu udział mieszkańców korzystających z wodociągów nie przekracza 50%.
W województwie małopolskim oddaje się do użytkowania co roku ok. 20 tys. mieszkań, o powierzchni ok. 2 mln m2. W 2024 r. oddano do użytkowania w województwie małopolskim ponad 20 tys. mieszkań, o 5% mniej niż rok wcześniej i 14% mniej niż w 2022 r. – kiedy mieszkań oddano najwięcej w analizowanym okresie. Jest to jednak wciąż o ok. 30% więcej niż dekadę wcześniej. W skali województwa ok. 60% oddawanych mieszkań stanowią mieszkania budowane na sprzedaż lub wynajem. Mieszkania na sprzedaż lub wynajem są jednak znacząco mniejsze – ich powierzchnia w 2024 r. stanowiła zaledwie 37% powierzchni wszystkich budowanych mieszkań
W dobie cyfrowej transformacji i rosnących wyzwań geopolitycznych, technologie podwójnego zastosowania (dual-use technologies), obejmujące m.in. sztuczną inteligencję, nanotechnologie, zaawansowane materiały, cyberbezpieczeństwo, systemy satelitarne i robotykę (drony), zyskują strategiczne znaczenie w skali globalnej i regionalnej. Ich rozwój jest postrzegany jako kluczowy element budowy odpornej i suwerennej gospodarki, zdolnej sprostać nowym zagrożeniom bezpieczeństwa i konkurencji międzynarodowej. Współczesne […]
