Wa\u017cnym czynnikiem jako\u015bci \u017cycia, w tym dostosowania do zmian klimatycznych, s\u0105 tereny zielone \u2013 zar\u00f3wno ziele\u0144 urz\u0105dzona (w tym niedoceniane ogr\u00f3dki dzia\u0142kowe), jak i lasy oraz przyrodnicze tereny chronione.<\/p>\n
Powierzchnia teren\u00f3w zieleni urz\u0105dzonej w wojew\u00f3dztwie ma\u0142opolskim w ostatniej dekadzie wzros\u0142a o ok. 1 000 hektar\u00f3w, w tym ponad 600 ha park\u00f3w. Najwi\u0119kszy udzia\u0142 w powierzchni zieleni urz\u0105dzonej maj\u0105 parki (34%) oraz ziele\u0144 osiedlowa (31%). Zmniejszy\u0142a si\u0119 natomiast powierzchnia ziele\u0144c\u00f3w. Udzia\u0142 teren\u00f3w zieleni urz\u0105dzonej w powierzchni og\u00f3\u0142em w woj. ma\u0142opolskim nale\u017cy do najwy\u017cszych w Polsce. Stosunkowo wysoki jest tak\u017ce wska\u017anik nasycenia terenami zieleni urz\u0105dzonej na mieszka\u0144ca. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 teren\u00f3w zieleni urz\u0105dzonej znajduje si\u0119 w miastach. Udzia\u0142 teren\u00f3w zielonych w miastach w Ma\u0142opolsce by\u0142 stosunkowo niski, jednak sukcesywnie wzrasta\u0142 i w 2023 r. osi\u0105gn\u0105\u0142 poziom \u015bredniej dla kraju.<\/p>\n
Najwi\u0119ksze nasycenie terenami zieleni urz\u0105dzonej (per capita) odnotowano w gminach uzdrowiskowych (Krynica-Zdr\u00f3j, Piwniczna-Zdr\u00f3j, Muszyna, Rabka-Zdr\u00f3j), a tak\u017ce w Krakowie i miastach zachodniej Ma\u0142opolski. Stosunkowo niskie by\u0142o natomiast nasycenie w pozosta\u0142ych du\u017cych miastach regionu \u2013 Tarnowie, Nowym S\u0105czu czy Nowym Targu. W ponad 80 gminach (g\u0142\u00f3wnie wiejskich ale tak\u017ce miejsko-wiejskich) nie by\u0142o teren\u00f3w zieleni urz\u0105dzonej.<\/p>\n
W ostatniej dekadzie liczba nasadzonych w terenach zieleni drzew w woj. ma\u0142opolskim by\u0142a corocznie wi\u0119ksza od liczby ubytk\u00f3w drzew. Na tle innych wojew\u00f3dztw sytuacja prezentowa\u0142a si\u0119 korzystnie \u2013 przewaga nasadzonych w ci\u0105gu dekady drzew nale\u017ca\u0142a do najwi\u0119kszych w Polsce \u2013 przy czym a\u017c w po\u0142owie wojew\u00f3dztw odnotowano wi\u0119cej ubytk\u00f3w ni\u017c nasadze\u0144. Nie we wszystkich gminach sytuacja by\u0142a tak korzystna, w szeregu gmin liczba drzew zmniejszy\u0142a si\u0119. Najwi\u0119ksza pozytywna r\u00f3\u017cnica zosta\u0142a odnotowana w Krakowie, Zakopanem, Nowym Targu i Wolbromiu. Znaczny ubytek drzew nast\u0105pi\u0142 natomiast w Tarnowie.<\/p>\n
W wojew\u00f3dztwie ma\u0142opolskim dzia\u0142a\u0142o w 2024 r. 235 rodzinnych ogrod\u00f3w dzia\u0142kowych (ROD), z ponad 27 tys. dzia\u0142ek. W ci\u0105gu dekady liczba ROD zmniejszy\u0142a si\u0119 o 26, a liczba dzia\u0142ek o blisko 3 tys. Tendencja spadkowa dotyczy\u0142a wszystkich wojew\u00f3dztw, jednak wzgl\u0119dny spadek liczby ROD (10%) by\u0142 w Ma\u0142opolsce jednym z najwi\u0119kszych.<\/p>\n
Powierzchnia las\u00f3w w woj. ma\u0142opolskim pozostawa\u0142a w ostatniej dekadzie w praktyce bez zmian, a udzia\u0142 las\u00f3w w powierzchni regionu jest nieco ni\u017cszy ni\u017c \u015brednia dla kraju. Pod wzgl\u0119dem udzia\u0142u las\u00f3w, woj. ma\u0142opolskie plasuje si\u0119 dopiero na dziewi\u0105tej pozycji w kraju. Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 Ma\u0142opolski jest bardzo wysoki \u2013 si\u0119gaj\u0105cy 44% powierzchni \u2013 udzia\u0142 las\u00f3w prywatnych. Pod tym wzgl\u0119dem region zajmuje drugie miejsce w kraju. Lesisto\u015b\u0107 najwi\u0119ksza jest w po\u0142udniowej, g\u00f3rzystej cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa, gdzie udzia\u0142 las\u00f3w si\u0119ga 70%. Bardzo nisk\u0105 lesisto\u015bci\u0105 cechuj\u0105 si\u0119 natomiast gminy w obszarze metropolitalnym Krakowa (w tym sam Krak\u00f3w) oraz w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa. Na terenie jednej gminy (Gr\u0119bosz\u00f3w) nie by\u0142o las\u00f3w.<\/p>\n
Powierzchnia przyrodniczych teren\u00f3w chronionych2 w Ma\u0142opolsce wynosi\u0142a ponad 800 tys. ha (8% wszystkich obszar\u00f3w chronionych w kraju). W ci\u0105gu dekady zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 nieznacznie. Przyrodnicze obszary chronione zajmuj\u0105 53% powierzchni regionu, znacznie powy\u017cej \u015bredniej dla kraju. Pod wzgl\u0119dem udzia\u0142u obszar\u00f3w chronionych w powierzchni woj. ma\u0142opolskie zajmuje drugie miejsce. Najwi\u0119kszy jest udzia\u0142 najmniej restrykcyjnych form ochrony przyrody tj. obszar\u00f3w chronionego krajobrazu (71% wszystkich teren\u00f3w chronionych) oraz park\u00f3w krajobrazowych (23%). Parki Narodowe stanowi\u0105 zaledwie 5% obszar\u00f3w chronionych, a rezerwaty \u2013 0,1%. Znikoma jest powierzchnia obszar\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 ustanawiane przez samorz\u0105dy gminne tj. u\u017cytk\u00f3w ekologicznych i obszar\u00f3w chronionego krajobrazu. Na terenie wojew\u00f3dztwa ustanowiono tak\u017ce ponad 2,7 tys. pomnik\u00f3w przyrody tj. 6% wszystkich pomnik\u00f3w w kraju. Udzia\u0142 teren\u00f3w chronionych w powierzchni gmin jest bardzo zr\u00f3\u017cnicowany \u2013 od warto\u015bci si\u0119gaj\u0105cych 90-kilka procent na po\u0142udniu wojew\u00f3dztwa (w tym w 26 gminach \u2013 100% powierzchni), do kilku procent w gminach w jego centralnej cz\u0119\u015bci, w tym w 43 gminach nie ustanowiono \u017cadnej obszarowej formy ochrony przyrody. Najwi\u0119ksza liczba pomnik\u00f3w przyrody (ponad 360) zosta\u0142a ustanowiona w Krakowie.<\/p>\n