W ostatnich miesi\u0105cach z r\u00f3\u017cnych stron debaty publicznej p\u0142yn\u0105 g\u0142osy o konieczno\u015bci otwarcia dyskusji na temat Nowej Konstytucji. Autorzy raportu, jako przedstawiciele \u015brodowiska badaczy zajmuj\u0105cych si\u0119 szeroko rozumian\u0105 problematyk\u0105 spo\u0142eczno-gospodarcz\u0105, chc\u0105c w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 w t\u0119 dyskusj\u0119, postanowili przedstawi\u0107 zarys systemu spo\u0142eczno-gospodarczego, kt\u00f3ry obok kwestii o charakterze polityczno-ustrojowym powinien znale\u017a\u0107 swoje miejsce w nowej ustawie zasadniczej. W tym celu autorzy niniejszego opracowania podj\u0119li si\u0119 krytycznej analizy wybranych przepis\u00f3w Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 roku. Efektem tej analizy jest propozycja kierunkowych zmian, kt\u00f3re mog\u0105 stanowi\u0107 inspiracj\u0119 dla konkretnych przepis\u00f3w Nowej Konstytucji \u2013 zar\u00f3wno w\u00a0wymiarze og\u00f3lnym (system spo\u0142eczno-gospodarczy i rola pa\u0144stwa w nim), jak i\u00a0szczeg\u00f3\u0142owym (wybrane obszary polityki publicznej). Raport ten nie jest zatem projektem Nowej Konstytucji, lecz pr\u00f3b\u0105 wskazania najwa\u017cniejszych dylemat\u00f3w i\u00a0nakre\u015blenia kierunk\u00f3w po\u017c\u0105danych zmian, a tak\u017ce zach\u0119t\u0105 do szerokiej, publicznej dyskusji zar\u00f3wno w przestrzeni medialnej, jak i z przedstawicielami kluczowych instytucji publicznych.<\/p>\n
Polska Konstytucja z 1997 roku okre\u015bla ustr\u00f3j gospodarczy kraju przez pryzmat \u201espo\u0142ecznej gospodarki rynkowej\u201d, opartej na wolno\u015bci gospodarczej, w\u0142asno\u015bci prywatnej oraz solidarno\u015bci. Ta formu\u0142a, b\u0119d\u0105ca produktem szczeg\u00f3lnego momentu historycznego \u2013 transformacji ustrojowej lat 90. XX wieku \u2013 pr\u00f3bowa\u0142a m.in. pogodzi\u0107 aspiracje do wolnorynkowej nowoczesno\u015bci z obawami przed spo\u0142ecznymi kosztami kapitalizmu. Problem w tym, \u017ce od okresu, w kt\u00f3rym opracowywano za\u0142o\u017cenia i\u00a0ostateczny kszta\u0142t obecnej ustawy zasadniczej, min\u0119\u0142y ju\u017c trzy dekady, naznaczone szeregiem zmian zar\u00f3wno w wymiarze wewn\u0119trznym, jak i zewn\u0119trznym. Sytuacja gospodarcza i spo\u0142eczna uleg\u0142a radykalnej transformacji, kt\u00f3rej autorzy obecnej ustawy zasadniczej nie mogli przewidzie\u0107. Warto mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce w trzeciej dekadzie XXI wieku funkcjonujemy w rzeczywisto\u015bci polikryzysu. Globalizacja i zmiany geopolityczne, integracja, ale te\u017c dezintegracja UE, cyfryzacja, zmiana struktury zatrudnienia, nowe wyzwania demograficzne, kryzysy klimatyczne \u2013 to wszystko sprawia, \u017ce konstytucyjne ramy gospodarcze i spo\u0142eczne wymagaj\u0105 gruntownego przemy\u015blenia. Zw\u0142aszcza \u017ce stoimy w obliczu krocz\u0105cego kryzysu konstytucyjnego w obszarze finans\u00f3w publicznych, wynikaj\u0105cego z przepisu o limicie d\u0142ugu publicznego.<\/p>\n
Nie chodzi przy tym o dora\u017ane reakcje na bie\u017c\u0105c\u0105 polityk\u0119, lecz o stworzenie trwa\u0142ego fundamentu instytucjonalnego, kt\u00f3ry b\u0119dzie chroni\u0142 podstawowe warto\u015bci ekonomiczne i spo\u0142eczne przed zmienno\u015bci\u0105. Nowa Konstytucja powinna stanowi\u0107 nie tyle zbi\u00f3r \u201esuchych\u201d przepis\u00f3w prawnych, co raczej manifest warto\u015bci, kt\u00f3re uznajemy za fundamentalne dla pa\u0144stwa polskiego u progu drugiej \u201e\u0107wiartki\u201d XXI wieku. Odpowiednie sformu\u0142owanie zasad gospodarczych i spo\u0142ecznych to nie tylko kwestia techniczna \u2013 to\u00a0deklaracja tego, jakim pa\u0144stwem chcemy by\u0107.<\/p>\n