Maj\u0105 dane i coraz lepsze analizy, tworz\u0105 niez\u0142e przepisy, ale boj\u0105 si\u0119 kara\u0107 za nieprzestrzeganie tych przepis\u00f3w – eksperci Centrum Polityk Publicznych przyjrzeli si\u0119 dzia\u0142aniom w\u0142adz r\u00f3\u017cnych szczebli dotycz\u0105cych poprawy powietrza w Polsce.<\/b><\/p>\n
Organizacja Narod\u00f3w Zjednoczonych nazywa prawo do czystego cz\u0142owieka Prawem Cz\u0142owieka. W 1972 r. w Sztokholmie ONZ zorganizowa\u0142o konferencj\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 polityce \u015brodowiskowej pa\u0144stw \u015bwiata. Zako\u0144czy\u0142o j\u0105 przyj\u0119cie tzw. Deklaracji Sztokholmskiej, w kt\u00f3rej sformu\u0142owano 26 zasad \u015brodowiskowych, z kt\u00f3rych naczelna brzmia\u0142a: \u201eCz\u0142owiek ma podstawowe prawo do wolno\u015bci, r\u00f3wno\u015bci i odpowiednich warunk\u00f3w \u017cycia w \u015brodowisku o jako\u015bci pozwalaj\u0105cej na \u017cycie w godno\u015bci i dobrobycie. Ponosi on zarazem solenn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za chronienie i ulepszanie \u015brodowiska dla obecnych i\u00a0przysz\u0142ych pokole\u0144\u201d.<\/p>\n
W kontek\u015bcie ochrony powietrza autorzy raportu \u201eDzia\u0142ania w\u0142adz rz\u0105dowych i samorz\u0105dowych na rzecz czystego powietrza\u201d Centrum Polityk Publicznych Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie przywo\u0142uj\u0105 te\u017c Konwencj\u0119 w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odleg\u0142o\u015bci z Genewy 13 listopada 1979 r. Tych dokument\u00f3w jest wi\u0119cej, a z poziomu globalnego schodz\u0105 one w sfer\u0119 regulacji Unii Europejskiej, prawa polskiego, wreszcie – regulacji samorz\u0105dowych.<\/p>\n
Raport CPP zosta\u0142 przygotowany przez zesp\u00f3\u0142: Adam Drozdek (UEK), Szymon Duman (w\u00f3jt Gminy Strysz\u00f3w), Ambro\u017cy Mitu\u015b (UEK), Jakub Olech (UEK), Aleksandra Pup (Departament \u015arodowiska, Urz\u0105d Marsza\u0142kowski Wojew\u00f3dztwa Ma\u0142opolskiego). Analizuje on polityki publiczne w kontek\u015bcie ochrony powietrza na poziomie krajowym i ma\u0142opolskim.<\/p>\n
Ma\u0142opolska jest jednym z region\u00f3w od lat zmagaj\u0105cych si\u0119 z problemem przekrocze\u0144 standard\u00f3w jako\u015bci powietrza. \u201eWysokie st\u0119\u017cenia szkodliwych substancji, takich jak py\u0142y zawieszone czy rakotw\u00f3rczy benzo(a)piren, notowane s\u0105 na stacjach pomiarowych przede wszystkim w sezonie grzewczym. Spalanie niskiej jako\u015bci w\u0119gla lub nawet odpad\u00f3w w\u0119glowych czy zawilgoconego drewna w domowych kot\u0142ach i piecach, niespe\u0142niaj\u0105cych \u017cadnych wymaga\u0144 \u015brodowiskowych, wi\u0105\u017ce si\u0119 z nadmiern\u0105 i uci\u0105\u017cliw\u0105 dla \u015brodowiska emisj\u0105 zanieczyszcze\u0144. To w\u0142a\u015bnie tzw. niska emisja, pochodz\u0105ca z sektora komunalno-bytowego, jest g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 z\u0142ej jako\u015bci powietrza w Ma\u0142opolsce. Maj\u0105c to na uwadze, dzia\u0142ania podejmowane przez samorz\u0105d wojew\u00f3dztwa ma\u0142opolskiego skoncentrowane s\u0105 przede wszystkim na ograniczeniu emisji zanieczyszcze\u0144 z nieefektywnych instalacji grzewczych\u201d – czytamy w raporcie.<\/p>\n
Mimo wci\u0105\u017c wyst\u0119puj\u0105cych przekrocze\u0144, wojew\u00f3dztwo ma\u0142opolskie uznawane jest nie tylko za lidera, ale te\u017c za pioniera dzia\u0142a\u0144 na rzecz poprawy jako\u015bci powietrza w Polsce. W latach 2016 i 2017 Sejmik Wojew\u00f3dztwa Ma\u0142opolskiego jako pierwszy w kraju przyj\u0105\u0142 tzw. uchwa\u0142y antysmogowe, kt\u00f3rych celem jest wyeliminowanie przestarza\u0142ych, wysokoemisyjnych \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a zasilanych paliwami sta\u0142ymi oraz wykluczenie spalania najgorszej jako\u015bci w\u0119gla i\u00a0drewna. – Tym samym przetar\u0142 on szlak pozosta\u0142ym regionom, kt\u00f3re w kolejnych latach, wykorzystuj\u0105c zainicjowane przez Ma\u0142opolsk\u0119 zmiany prawne, wprowadzi\u0142y regionalne ograniczenia zwi\u0105zane z eksploatacj\u0105 kot\u0142\u00f3w i piec\u00f3w na paliwa sta\u0142e – podkre\u015blaj\u0105 autorzy opracowania.<\/p>\n
W latach 2014-2020 wszystkie ma\u0142opolskie gminy zlikwidowa\u0142y \u0142\u0105cznie ponad 51\u00a0tys. kot\u0142\u00f3w i piec\u00f3w niespe\u0142niaj\u0105cych odpowiednich wymaga\u0144 emisyjnych, z czego prawie 30% to likwidacje przeprowadzone w samym Krakowie (ponad 14,6 tys.). \u201eDzia\u0142ania obejmuj\u0105ce ograniczenia emisji powierzchniowej pozwoli\u0142y zredukowa\u0107 emisj\u0119 py\u0142u PM10 o ponad 1\u00a0895\u00a0ton, py\u0142u PM2,5 o 1\u00a0758 ton oraz benzo(a)pirenu o 780 kg. Ca\u0142kowity koszt likwidacji przestarza\u0142ych \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a wyni\u00f3s\u0142 ponad 630 mln z\u0142. Pozosta\u0142e wydatki obejmowa\u0142y m.in.\u00a0termomodernizacj\u0119 budynk\u00f3w (502 mln z\u0142), instalacj\u0119 odnawialnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii (63\u00a0mln z\u0142) oraz rozbudow\u0119 i modernizacj\u0119 sieci ciep\u0142owniczych (273 mln z\u0142)\u201d – wyliczaj\u0105 eksperci.<\/p>\n
Wskazuj\u0105 przy tym r\u00f3wnie\u017c na spadek liczby wymian w kolejnych latach. Wp\u0142yw ma na to coraz mniejsza liczba wymian urz\u0105dze\u0144 w Krakowie, a w samym roku 2020 r\u00f3wnie\u017c epidemia koronawirusa, kt\u00f3ra wstrzyma\u0142a wiele decyzji mieszka\u0144c\u00f3w chc\u0105cych wymieni\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o ciep\u0142a. \u201eNie usprawiedliwia to jednak zbyt powolnego tempa wdra\u017cania uchwa\u0142y antysmogowej w\u00a0pozosta\u0142ych gminach Ma\u0142opolski, gdy\u017c dla terminowej realizacji uchwa\u0142y liczba likwidacji w\u00a0kolejnych latach powinna by\u0107 radykalnie wi\u0119ksza. W wojew\u00f3dztwie nadal mo\u017ce funkcjonowa\u0107 od 300 do 400 tys. przestarza\u0142ych urz\u0105dze\u0144 grzewczych\u201d – komentuj\u0105 autorzy opracowania.<\/p>\n
Obok analizy rz\u0105dowych i samorz\u0105dowych regulacji prawnych raport wylicza te\u017c wybrane dobre praktyki ma\u0142opolskich gmin.\u00a0 Zupe\u0142nie niestandardowe.<\/strong> Kilka przyk\u0142ad\u00f3w:<\/p>\n Mimo \u017ce w ca\u0142ej Ma\u0142opolsce nadal obserwowane s\u0105 przekroczenia poziom\u00f3w dopuszczalnych zanieczyszczenia powietrza, obserwacje st\u0119\u017ce\u0144 zanieczyszcze\u0144 wskazuj\u0105 na stopniow\u0105 popraw\u0119 na przestrzeni ostatnich lat.<\/strong> Jest ona szczeg\u00f3lnie widoczna w okresie grzewczym (od pa\u017adziernika do marca), gdy u\u017cytkowane s\u0105 kot\u0142y i piece na paliwa sta\u0142e, maj\u0105ce najwi\u0119kszy wp\u0142yw na st\u0119\u017cenia zanieczyszcze\u0144.<\/p>\n Podczas gdy w 2011 roku na stacjach, gdzie przekraczany by\u0142 \u015brednioroczny poziom dopuszczalny PM10 (40 \u00b5g\/m3), st\u0119\u017cenia osi\u0105ga\u0142y od 41 do 77 \u00b5g\/m3, w 2020 roku przekroczenie wyst\u0105pi\u0142o na jednej stacji \u2013 w Nowym Targu, a \u015brednie st\u0119\u017cenie roczne osi\u0105gn\u0119\u0142o tam 42 \u00b5g\/m3. Por\u00f3wnania wymaga tak\u017ce cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania tzw. epizod\u00f3w wysokich st\u0119\u017ce\u0144, czyli dni, gdy \u015brednie dobowe st\u0119\u017cenie py\u0142u PM10 jest wy\u017csze ni\u017c 50 \u00b5g\/m3. Zgodnie z prawem, liczba takich dni w roku nie mo\u017ce by\u0107 wi\u0119ksza ni\u017c 35. W 2011 roku przypadki przekrocze\u0144 to od 79 do a\u017c 200 dni z przekroczeniem normy dobowej. Natomiast w\u00a0roku 2020 by\u0142o to od 36 do 90 takich dni. Najwi\u0119ksza poprawa w tym zakresie widoczna jest na stacji Al. Krasi\u0144skiego w Krakowie<\/strong>, gdzie liczba dni epizod\u00f3w smogowych spad\u0142a z 200 do 67 dni w roku.<\/p>\n Eksperci zwi\u0105zany z CPP oceniaj\u0105, \u017ce polityka pa\u0144stwa w ochronie powietrza jest oparta na zbiorze rzetelnych bada\u0144, diagnoz, ale problem pojawia si\u0119 w realnych dzia\u0142aniach. Brak w pierwszej wersji \u201eKrajowego Programu Ochrony Powietrza\u201d wymog\u00f3w, kt\u00f3re powinny spe\u0142nia\u0107 regionalne programy ochrony powietrza doprowadzi\u0142 do powstania \u201enierealnych program\u00f3w\u201d – twierdz\u0105 sygnatariusze opracowania. Przywo\u0142uj\u0105 tu przeprowadzon\u0105 w 2017 r. ocen\u0119 Najwy\u017cszej Izby Kontroli. Wynika z niej, \u017ce dzia\u0142ania naprawcze s\u0142u\u017c\u0105ce redukcji py\u0142u PM10 zostan\u0105 osi\u0105gni\u0119te – przyk\u0142adowo – w wojew\u00f3dztwie \u0142\u00f3dzkim po 99 latach, w ma\u0142opolskim po 72 latach, a\u00a0w\u00a0mazowieckim po 38 latach.<\/p>\n \u201ePowy\u017csze dane s\u0105 znakomit\u0105 ilustracj\u0105 prawid\u0142owo\u015bci, wed\u0142ug kt\u00f3rej cele w dziedzinie ochrony powietrza s\u0105 s\u0142uszne, pomys\u0142y ambitne, jednak realizacja pozostawia wiele do \u017cyczenia<\/strong>. Na\u00a0minimalnym poziomie dzia\u0142a\u0144 przyczyn\u0105 tego stanu rzeczy jest niech\u0119\u0107 w\u0142adz publicznych do dokonania radykalnych krok\u00f3w zwi\u0105zanych zw\u0142aszcza z karaniem za spalanie paliw z\u0142ej jako\u015bci lub u\u017cywanie piec\u00f3w z\u0142ej jako\u015bci. W\u0142adze publiczne nie czyni\u0105 te\u017c odpowiednio du\u017cych wysi\u0142k\u00f3w w kierunku dywersyfikacji \u017ar\u00f3de\u0142 energii, kt\u00f3ra w Polsce w g\u0142\u00f3wnej mierze oparta jest na w\u0119glu. W\u00a0efekcie czego poprawa jako\u015bci powietrza w Polsce wci\u0105\u017c jest niedostateczna\u201d – pisz\u0105 eksperci Centrum Polityk Publicznych.<\/p>\n Link do najnowszego raportu: \u201eDzia\u0142ania w\u0142adz rz\u0105dowych i samorz\u0105dowych na rzecz czystego powietrza\u201d<\/a>\u00a0kt\u00f3ry powsta\u0142 w ramach\u00a0Centrum Polityk Publicznych Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Maj\u0105 dane i coraz lepsze analizy, tworz\u0105 niez\u0142e przepisy, ale boj\u0105 si\u0119 kara\u0107 za nieprzestrzeganie tych przepis\u00f3w – eksperci Centrum Polityk Publicznych przyjrzeli si\u0119 dzia\u0142aniom w\u0142adz r\u00f3\u017cnych szczebli dotycz\u0105cych poprawy powietrza w Polsce. Organizacja Narod\u00f3w Zjednoczonych nazywa prawo do czystego cz\u0142owieka Prawem Cz\u0142owieka. W 1972 r. w Sztokholmie ONZ zorganizowa\u0142o konferencj\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 polityce \u015brodowiskowej pa\u0144stw […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":1520,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[32,33,283,287,288,284],"acf":[],"yoast_head":"\n\n